οφέλη και περιορισμοί της συμμετοχικής διαδικασίας

Οι συμμετοχικές διαδικασίες μπορεί να αποφέρουν σημαντικά οφέλη για όλους τους συμμετέχοντες. Ωστόσο δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι μπορούν να επιλύσουν ως διά μαγείας οποιοδήποτε πρόβλημα, οπουδήποτε και οποιαδήποτε στιγμή.

 

Οφέλη της συμμετοχικής διαδικασίας

 Οι συμμετοχικές διαδικασίες φέρνουν κοντά ανθρώπους διαφορετικών συμφερόντων, απόψεων και ιδεών που αλλιώς μπορεί να μη συναντιούνταν. Καθώς εκφράζουν τις διάφορες οπτικές, ανάγκες και εμπειρίες τους, συσσωρεύεται μια κοινή δεξαμενή γνώσεων που αφορούν τις πολλαπλές πτυχές του εκάστοτε σχεδίου. Έτσι, οι αποφάσεις που ακολουθούν εμπεριέχουν αυτή τη δεξαμενή γνώσεων και είναι πιο ισχυρές. 

Όταν δίνεται η δυνατότητα σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να συμμετέχουν στη διαμόρφωση ενός σχεδίου που τους αφορά, είναι πολύ πιο πιθανό να συμφωνούν με το αποτέλεσμα και να το αποδεχθούν ολόψυχα. Αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις τα αποτελέσματα μιας συμμετοχικής διαδικασίας έχουν ευρύτερη αποδοχή καθώς και μεγαλύτερη διάρκεια στον χρόνο. Ακόμα, εφαρμόζονται συντομότερα και μειώνεται η πιθανότητα να χρειαστούν περαιτέρω ρυθμίσεις (που σημαίνει ότι και σε αυτή την περίπτωση γίνεται οικονομία χρόνου και πόρων). Εάν μέσα στο πλαίσιο της συμμετοχικής διαδικασίας αντιμετωπιστεί η σύγκρουση συμφερόντων, τότε μπορεί κάλλιστα να αποτραπεί η απειλή να κινηθούν νομικές διαδικασίες.

Ως απλός πολίτης επωφελείστε από την ευκαιρία που σας προσφέρεται να παρουσιάσετε τις ιδέες, τις απόψεις και τις σκέψεις σας για κάποιο ζήτημα ή σχεδιαζόμενη δράση. Επιπλέον, η πληροφόρησή σας για τη δράση είναι πληρέστερη και κατανοείτε τον τρόπο λήψης αποφάσεων.

Ως πολιτικός, μέσα από τη συμμετοχική διαδικασία αποκτάτε σαφέστερη εικόνα για τις ανάγκες διαφορετικών ομάδων ανθρώπων, κι έτσι μπορείτε να βελτιώσετε την επικοινωνία σας με τους πολίτες. Οι συμμετοχικές διαδικασίες διευκολύνουν την παράθεση αντιτιθέμενων συμφερόντων και προάγουν την κουλτούρα συνεργασίας και διαλόγου, η οποία μπορεί να τονώσει το ενδιαφέρον των απλών πολιτών για την πολιτική και να ενθαρρύνει τη συμμετοχή τους σε αυτήν.

Εάν ανήκετε στην τοπική αυτοδιοίκηση, oι συμμετοχικές διαδικασίες μπορεί κάλλιστα να σας απαλλάξουν από ορισμένα βάρη και πιέσεις, καθώς το πρόβλημα συζητείται ή λύνεται μαζί με τα ενδιαφερόμενα μέρη κι έτσι μειώνεται η πιθανότητα να γίνετε στη συνέχεια αποδέκτης ενστάσεων και παραπόνων. Εξάλλου, οι συμμετοχικές διαδικασίες αυξάνουν σημαντικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στην αυτοδιοίκηση.

Εάν είστε επιχειρηματίας, ο διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέρη ενδεχομένως θα σας βοηθήσει να λύσετε τις διαμάχες σας με τους περίοικους ή ακόμα και να τις αποφύγετε εκ των προτέρων. Η προθυμία να συζητηθούν τα θέματα, προάγει την αμοιβαία κατανόηση και εμπιστοσύνη, η οποία με τη σειρά της μπορεί να συμβάλει στην αποφυγή εφέσεων κατά τη διαδικασία έγκρισης και κατά συνέπεια στη μείωση του συνολικού κόστους.

Εάν ανήκετε σε κάποια οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών, η συμμετοχική διαδικασία μπορεί να συμβάλει στην ευρύτερη διάδοση των συμφερόντων και των ιδεών της ομάδας που εκπροσωπείτε και να αυξήσει τις πιθανότητές σας να επηρεάσετε την πορεία των εξελίξεων. Η επαφή με άλλες οπτικές βελτιώνει την εικόνα της ομάδας προς τα έξω και μπορεί να την καταστήσει ικανότερη να διαπραγματευτεί αποδεκτούς συμβιβασμούς στο μέλλον.

Όταν συναντώνται άνθρωποι προερχόμενοι από διαφορετικούς εργασιακούς χώρους, με διαφορετικές ιδέες και διαφορετικές εμπειρίες ζωής, το πιθανότερο είναι ότι οι απόψεις τους θα συγκρουστούν. Γι’ αυτό η συμμετοχική διαδικασία χρειάζεται χρόνο και θέληση ώστε να εξετάσει κανείς σοβαρά τις απόψεις των άλλων, να συζητήσει και να επιχειρηματολογήσει. Σε πολλές περιπτώσεις, ωστόσο, η σύγκρουση διαφορετικών απόψεων είναι απαραίτητη ώστε να εμβαθύνει κανείς στο εκάστοτε πρόβλημα και να οδηγηθεί σε νέες ιδέες για την επίλυσή του. Γι’ αυτό μην αποφεύγετε τα αντεπιχειρήματα. Μπορεί έτσι να πλησιάσετε περισσότερο προς μια κοινά αποδεκτή λύση!

 

Οι περιορισμοί της συμμετοχικής διαδικασίας

Οι συμμετοχικές διαδικασίες μπορεί να συμβάλουν σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας και στην αποδοχή των αποφάσεων για ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος. Ωστόσο έχουν και περιορισμούς. Η πιθανότητα για επιτυχημένη έκβασή τους είναι μικρή εάν:

■ Τα ενδιαφερόμενα μέρη διστάζουν να συμμετέχουν επειδή, για παράδειγμα, φοβούνται ότι θα φιμωθούν, έχουν αρνητικές εμπειρίες από προηγούμενη συμμετοχική διαδικασία ή πιστεύουν ότι μπορούν να επιτύχουν καλύτερα τους στόχους τους με άλλον τρόπο.

■ Οι αρμόδιοι για τη λήψη αποφάσεων δεν υποστηρίζουν τέτοιες διαδικασίες, ενδεχομένως επειδή οι πολιτικοί ή/και οι εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης φοβούνται μήπως περιοριστεί η ισχύς τους όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων.

■ Δεν υπάρχει αντικείμενο δράσης γιατί οι βασικές αποφάσεις έχουν ήδη ληφθεί.

■ Η κοινωνική ποικιλομορφία και οι διαφορετικοί βαθμοί πρόσβασης στις συμμετοχικές διαδικασίες δεν μπορούν να εξισωθούν, εάν για παράδειγμα οι οργανωτές δεν καταφέρουν να συμπεριλάβουν ομάδες δυσπρόσιτες ή μειονεκτικές, όπως είναι οι μετανάστες.