η συμμετοχή και το μέλλον

Σύμφωνα με το ψήφισμα της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992, η δημόσια συμμετοχή θα αποτελέσει και στον 21ο αιώνα σημαντική λειτουργία. Ο μεγάλος αριθμός επιτυχημένων συμμετοχικών διαδικασιών σε πολλές και διαφορετικές χώρες δείχνει ότι βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο. Για να συνεχιστεί αυτή η προσέγγιση που αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη, είναι βασικό να εργαστούμε για τη βελτίωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των ευκαιριών συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων σε πολιτικό επίπεδο.

 

Η δημόσια συμμετοχή είναι συνεργασία και διάλογος

Η προώθηση της δημόσιας συμμετοχής αποτελεί στις μέρες μας βασικό στοιχείο της σύγχρονης πολιτικής και διοικητικής σκέψης. Προϋπόθεση για την καλή διακυβέρνηση είναι η λήψη ειδικής μέριμνας ώστε στο μέλλον να υλοποιηθούν νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ πολιτικών, τοπικής αυτοδιοίκησης, πολιτών, εταιρειών και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Αυτό αφορά όλα τα επίπεδα, από συγκεκριμένες δράσεις μέχρι σχέδια και προγράμματα για την ανάπτυξη στρατηγικών και πολιτικών σε ευρεία κλίμακα.

 

Ενθάρρυνση και παρότρυνση του κοινού για συμμετοχή

Δημοκρατική συμμετοχή σημαίνει όσο το δυνατόν περισσότερα άτομα και πληθυσμιακές ομάδες έχουν λόγο στη διαχείριση του περιβάλλοντος και των συνθηκών στις οποίες ζουν, πράγμα που υπερβαίνει τη χρήση θεσμοθετημένων δικαιωμάτων όπως εκείνο της ψήφου ή της συλλογής υπογραφών και έχει εφαρμογή σε πολλές και διαφορετικές περιπτώσεις. Η συμμετοχή αποτελεί έκφραση της εθελοντικής πολιτικής δέσμευσης. Καθήκον των πολιτικών και των εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι η προαγωγή και η διευκόλυνση της συμμετοχής ως ενέργειας που ενισχύει τον κοινωνικό ιστό και τη δημοκρατική κουλτούρα και ενθαρρύνει την ανάπτυξη αισθημάτων υπευθυνότητας για το κοινωνικό σύνολο.

 

Αναγνώριση και στήριξη της συμμετοχής

Πέρα και πάνω από την εργασία τους και τα καθημερινά τους καθήκοντα, τα μεμονωμένα άτομα δραστηριοποιούνται σε μια σειρά από σχέδια δράσης και οργανώσεις. Άνθρωποι από όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, νέοι, πρεσβύτεροι, άνδρες και γυναίκες, δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως το περιβάλλον, η κοινωνική πρόνοια, η υγεία ή ο πολιτισμός. Η δημόσια συμμετοχή, η εθελοντική εργασία και η δέσμευση προϋποθέτουν ενδιαφέρον, κίνητρα και προθυμία για σοβαρή δραστηριοποίηση εκ μέρους των ατόμων. Ταυτόχρονα, όσοι είναι αφοσιωμένοι σε αυτόν τον σκοπό χρειάζονται δομές που θα τους παρέχουν διάφορες ευκαιρίες ως αντάλλαγμα για τη δέσμευσή τους και δυνατότητες να διαμορφώσουν το μέλλον. Για να είναι εφικτά τα πειράματα, για να δοκιμαστεί η δημοκρατική συμμετοχή, για να μπορεί να μάθει μια ομάδα ατόμων από κοινού, είναι σημαντικό το περιβάλλον στο οποίο θα λάβει χώρα η διαδικασία καθώς και οι χώροι συνάντησης. Επίσης είναι απαραίτητοι οι εμπειρογνώμονες που θα διευκολύνουν τις διαδικασίες και θα προσφέρουν βοήθεια και ενθάρρυνση. Ακόμα, τα άτομα που συμμετέχουν περιμένουν ότι μια τέτοια δέσμευση θα τους ανταμείψει προσφέροντάς τους μερίδιο στην επιτυχία και την ικανοποίηση της ομαδικής εργασίας.

 

Από το ιδιωτικό συμφέρον στο δημόσιο

Το κατά πόσο κάποιος αφιερώνεται σε έναν σκοπό εξαρτάται σε αποφασιστικό βαθμό από το προσωπικό του/της κίνητρο. Για να κατανοήσει κανείς την οπτική των άλλων, πρέπει να συζητήσει μαζί τους και να αντιπαραθέσουν επιχειρήματα. Οι προσωπικές απαιτήσεις και τα ειδικά συμφέροντα μπορεί να συγχωνευτούν σε ένα αρμονικό σύνολο που θα τους εξυπηρετεί όλους, αποδίδοντας επιπλέον αξία την οποία ίσως κανείς να μη φανταζόταν προηγουμένως. Από τη διαδικασία αυτή μπορεί να προκύψει ένα δίκτυο προσωπικών σχέσεων που θα ενισχύει μόνιμα τον κοινωνικό ιστό της γειτονιάς ή ακόμη και της κοινότητας.

 

Μικρές ομάδες και παγκόσμια προοπτική

Η συμμετοχή ξεκινά από μικρής κλίμακας διαδικασίες στο άμεσο περιβάλλον των ανθρώπων, στη γειτονιά, στην κοινότητα κτλ. Στην περίπτωση αυτή τα άτομα μπορούν να κατανοήσουν τον τρόπο λήψης των αποφάσεων και να ανιχνεύσουν τι αποτέλεσμα έχουν οι δραστηριότητές τους. Η άμεση αξιολόγηση και τα χειροπιαστά και επιτυχημένα αποτελέσματα μετατρέπουν τη δέσμευση στο δημόσιο συμφέρον σε πηγή προσωπικής ικανοποίησης. Όταν οι ευκαιρίες συμμετοχής σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο ενισχύονται, αυξάνονται οι πιθανότητες εθελούσιας συμμετοχής εκ μέρους των ατόμων, πράγμα που λειτουργεί ως αντίβαρο στη φαινομενικά αναπόφευκτη διεύρυνση της παγκοσμιοποίησης. Κι αυτό γιατί οι μικρές μονάδες ενδυναμώνονται δίχως να χάνεται η σφαιρική προοπτική. Ακόμα και πρωτοβουλίες πολύ μικρής κλίμακας μπορεί να φέρουν σημαντικά αποτελέσματα, ακριβώς όπως και οι αποφάσεις που καθημερινά λαμβάνει ο καθένας μας μπορεί να επιδράσουν και επιδρούν και πέρα από τα στενά όρια της γειτονιάς μας.

 

Από τη διοίκηση στην από κοινού λήψη αποφάσεων

Στόχος είναι η δημιουργία μιας αμοιβαία υποστηρικτικής ομάδας στην οποία πολιτικοί, εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, απλοί πολίτες, εταιρείες και μη κυβερνητικές οργανώσεις θα συνεργάζονται προς όφελος όλων. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε διοικούντες με νέες αντιλήψεις απέναντι στους πολίτες, αντιλήψεις που να δίνουν έμφαση στην επί ίσοις όροις συνεργασία τους με τους πολίτες για την επίτευξη ενός κοινού σκοπού. Κάτι άλλο που πρέπει επίσης να ξεκαθαριστεί είναι ο τρόπος συνεργασίας μεταξύ των αιρετών σωμάτων, όπως είναι το τοπικό συμβούλιο, και των πολιτών. Σε καμία περίπτωση δεν μειώνονται οι αρμοδιότητες των αιρετών αντιπροσώπων, αφού παραμένουν υπεύθυνοι για τη λήψη καθώς και για την εφαρμογή των αποφάσεων στις οποίες κατέληξαν από κοινού με όλους τους συμμετέχοντες στη διαδικασία. Η συμμετοχή είναι ένας τρόπος να βελτιωθεί τόσο η ποιότητα των αποφάσεων όσο και να αυξηθεί η αποδοχή τους εκ μέρους του κοινού, και αυτό επιτυγχάνεται μόνο εάν η συμμετοχή πάψει να θεωρείται απλώς μια βιτρίνα, και αναπτυχθεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης και υποστήριξης. Η πολιτική διαδικασία πρέπει να δομηθεί κατόπιν διαλόγου με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ώστε οι δράσεις που διαμορφώνονται από κοινού να εφαρμόζονται και στη συνέχεια να βελτιώνουν επί της ουσίας την ποιότητα του τοπικού περιβάλλοντος, της οικονομικής καθώς και της κοινωνικής ζωής.